Urząd Gminy w Karsinie
ul. Długa 222, 83-440 Karsin
tel. (58) 687-33-22
fax. (58) 687-31-20
e-mail: ug@karsin.pl
NIP: 591-10-23-729
GODZINY URZĘDOWANIA:
pon.-pt. od 7.00 do 15.00

Do naturalnego piękna, które stanowi najważniejszy walor gminy Karsin, nikogo kto choć raz odwiedził jej teren nie trzeba przekonywać.

Skupiska jezior i lasów obfitujących w bogatą faunę i leśne runo oraz ciekawe ukształtowanie terenu, gwarantują wypoczynek w zależności od upodobań – czynny lub bierny. Można znaleźć tu miejsca, których z pozoru nie tknęła jeszcze „ludzka stopa”, dziewiczo dzikie, niezakłócone skutkami cywilizacji.

Stu jednak i ludzie i to w większości ludzie życzliwi, dzięki którym powstały liczne wytwory kultury materialnej i niematerialnej. Każdy, kto zdecyduje się odwiedzić gminę Karsin, może liczyć na przebywanie wśród cudów przyrody i zaznać prawdziwej, kaszubskiej gościnności.

Na terenie gminy znajdują się dwa (największe) jeziora: Wdzydzkie, zwane też „Morzem Kaszubskim” oraz Wielewskie. Przez teren gminy przepływa również rzeka Wda oraz kanał Wdy – raj dla wędkarzy i kajakarzy. Wschodnie i południowe tereny gminy wyznacza rzeka Niechwaszcz. To do jej brzegów przylegają najlepsze i największe tereny zielone łąk i pastwisk obejmujące okolice Popiej Góry, Zamościa i Karsin.

JEZIORO WDZYDZKIE

Jezioro Wdzydzkie jest największym z jezior położonych na terenie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Ze względu na swoją wielkość (16km2) oraz maksymalną głębokość przekraczającą 70 m nazywane jest przez miejscową ludność „Morzem Kaszubskim”. Baseny Jeziora Wdzydzkiego układają się w charakterystyczny krzyż, co powoduje, iż można się także spotkać z nazwą „Wdzydzki Krzyż”. Długość „Wdzydzkiego Krzyża” ze wschodu na zachód przekracza 9 km, natomiast z południa na północ 11 km. Każdy z basenów jeziornych ma własną nazwę. Największy (południowy) o powierzchni ponad 1000 ha to Właściwe Jezioro Wdzydze. Długość tego basenu wynosi ok. 8 km a maksymalna głębokość przekracza 70 m. Drugi co do wielkości, o powierzchni ponad 300 ha to basen Jeziora Gołuń. Jego długość to ok. 6 km, a maksymalna głębokość sięga 18 m. Kolejny o powierzchni ponad 130 ha, to Jezioro Radolne o długości 3 km i głębokości 13 m. Najmniejszy basen jeziorny, zwany Jeziorem Jelenim rozciąga się na przestrzeni niespełna 3 km. Najgłębsze miejsce basenu to prawie 19 m. Powierzchnia Jeziora Jeleniego wynosi nieco ponad 70 ha. Na jeziorze znajduje się jedna zamieszkana wyspa (największa z ośmiu) o nazwie „Wielki Ostrów”. Długość wyspy wynosi 3km. Łączna powierzchnia wysp kompleksu Jezior Wdzydzkich to ok. 150 ha. Na Jeziorach Wdzydzkich można spotkać żurawie, perkozy, łabędzie, tracze. Wśród ptaków zaobserwować można także puchacze, sowy uszate, bieliki, jastrzębie, kanie, myszołowy. „Morze Kaszubskie” cechuje także liczna populacja bobra.

JEZIORO WIELEWSKIE

Pod względem czystości i atrakcyjności turystyczno – wypoczynkowej usiłuje Wdzydzom dorównać niewielkie Jezioro Wielewskie (168 ha), z pięknym kąpieliskiem w pobliżu szlaku kalwaryjskiego. Jezioro Wielewskie (kasz. Jezoro Wielewscze) to jezioro morenowe, położone na południowym skraju Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Nad północno-wschodnim brzegiem leży wieś Wiele. Na całym obszarze gminy jest 18 jezior większych i mniejszych, a co ciekawe, w każdej wsi i jej okolicy znajduje się wiele polodowcowych oczek, piękne leśne i inne bagowiska, torfowiska, wiejskie stawy, błota i błotka.

RZEKA WDA

Rzeka Wda (inaczej Czarna Woda) stanowi lewy dopływ Wisły. Długość rzeki wynosi 198km, a powierzchnia dorzecza 2325 km2. Ma ona początek na Równinie Charzykowskiej, gdzie wypływa z Jeziora Krążno, w pobliżu wsi Osława Dąbrowa koło Bytowa. Przepływa przez tzw. „Kaszubską Wielką Wodę” (Jeziora Wdzydze, Gołuń, Radolne, Słupinko i Jelenie). Następnie płynie przez Bory Tucholskie. Uchodzi do Wisły w okolicach Świecia. Wda jest rzeką o charakterze nizinnym. Dno rzeki jest piaszczyste, z licznie występującymi głazami narzutowymi w korycie. Rzeka silnie meandruje, przerzcając swoje wody z jednej strony doliny na drugą. Ze względu na swą zmienność (od górskiego potoku do szerokiej, wolno płynącej rzeki) , zakola, często wysokie a miejscami urwiste, zalesione brzegi oraz przełomy, stanowi jeden z najbardziej atrakcyjnych w kraju szlaków kajakowych.

MUZEUM ZIEMI ZABORSKIEJ

Muzeum Ziemi Zaborskiej. Placówka powstała w 1987 r. jako część Gminnego Ośrodka Kultury. Jej głównym bogactwem jest spuścizna po Leonardzie Brzezińskim. Od 1954 r. zaczął on gromadzić zabytki kultury i sztuki ludowej, czego efektem jest zgromadzenie 365 eksponatów, w ogromnej większości pochodzących z Kaszub południowych. Brzeziński stworzył własną szkołę haftu kaszubskiego, wyróżniającego się precyzją wykonania i swoistą kolorystyką. Wyrabiał również różne przedmioty z rogu bydlęcego, w tym bardzo efektowne tabakierki. Najstarsze muzealia pochodzą z końca XVIII w., 144 z XIX., w tym na pewno 17 z pierwszej jego połowy 167 z pierwszej połowy XX w. i pozostałe z czasów współczesnych. Muzeum szczyci się 16 postaciami świętych, które wykonane są najczęściej z drewna lipowego, rzadziej z dębowego. Godziny otwarcia muzeum: od wt. do sob. 12:00 – 18:00, poza sezonem letnim na żądanie. 

KOŚCIÓŁ PW. ŚW. MIKOŁAJA W WIELU

Kościół zbudowany jest w stylu neobarkowym na planie krzyża. Wewnątrz znajdują się polichromie oraz wiele zabytkowych obrazów, feretronów monstrancji, kielichów.

W kościele znajduje się XVII – wieczny obraz Matki Boskiej Pocieszenia malowany olejem na płótnie, syłynący cudami – sprowadzony z Chojnic. Obraz pochodzi z kościoła augustianów. Do Wiela został przeniesiony w 1852 r. Innym cennym zabytkiem jest dzwon z 1686 r. odlany przez A. Wittwercka z Gdańska.

Obecny kościół został zaprojektowany w 1902 r. przez znanego architekta poznanskiego Rogera Sławskiego.

Kościół w swojej architekturze nawiązuje do modelu poprzedniej świątyni (1728 r.), która stał do 1894 r. i została rozebrana ze względu na zły tan i niewystarczającą liczbę miejsc dla wiernych. Nowy kościół powstał dzięki ówczesnemu proboszczowi parafii ks. Janowi Fethkemu i nawiązywał bezpośrednio do modelu starej świątyni. Razem z kościołem nieodłączną całość tworzy zabytowky cmentarz, który swój współczesny wgląd uzyskał w okresie międzywojennym, za czasów ks. Wryczy.

W centralnym miejscu, na głównej alei znajduje się krzyż poświęcony „Poległym za ojczyznę bohaterom”. Kilka figur Świętych umieszczonych na cmentarnych murach jest dziełem pomorskich rzeźbiarzy. Wiele pomników powstałych przed 1939 r. jest dziełem wielewianina, Teodora Plińskiego. Niezwykły element cmentarza stanowi grota Matki Bożej z Lourdes z 1913 r. 

KALWARIA WIELEWSKA

Wprawdzie Kalwaria Wielewska nie jest tak stara i rozległa jak wejherowska, ale ciszy się również wielką sławą wśród okolicznych Kaszubów i Borowiaków. Składa się z 23 obiektów (14 kaplic, 6 kompozycji rzeźbiarskich, Święty Schodów i Pustelni). Jej budowę rozpoczęto w 1915 r. z inicjatywy proboszcza ks. J. Szydzika. Była ona początkowo swoistą ofiarą złożoną w intencji szczęśliwego powrotu mężczyzn, którzy walczyli na froncie I wojny światowej, później zaś stała dziękczynieniem za odzyskanie niepodległości. Kalwaryjska ścieżka zaczyna się przy kościele parafialnym, po czym wzdłuż brzegu Jeziora Wielewskiego podąża na Białą Górę, która w mistycznej topografii tego miejsca jest jednocześnie Górą Oliwską, Górą Syjon i Golgotą. Większość kaplic ma formy secesyjne. Najbardziej okazałym elementem kalwarii jest kościół Ukrzyżowania z ciekawą amboną w kształcie kielicha kwiatu i witrażami. Terminy odpustów: 1. Ku czci Wniebowstąpienia Pańskiego w niedzielę Wniebowstąpienia Pańskiego. Droga krzyżowa na Kalwarię w sobotę o godzi. 16:00. 2. Ku czci Matki Bożej Pocieszenia w ostatnią niedzielę sierpnia. 

 

SZLAKI TURYSTYCZNE W GMINIE KARSIN

 

Szlak KRĘGÓW KAMIENNYCH

Sierakowice - Czarna Woda

kolor zielony; długość 92,6 km 

Trzeci pod względem długości szlak regionu gdańskiego prowadzący niemal w całości na Ziemi Kaszubskiej. Przemierza najpierw wschodnią część Pojezierza Kaszubskiego, później zahacza o Równinę Charzykowską, by zakończyć swój bieg w Borach Tucholskich. W przebiegu szlaku można wyróżnić dwie odmienne partie: pierwszą biegnącą przez ubogie, lekko pagórkowate tereny z nieliczną zielenią - przede wszystkim Czystych Pól i drugą znajdującą się na obszarach bardziej płaskich i lesistych, zaliczanych do Borów Tucholskich.

Główną atrakcją szlaku są dwa najbardziej na Pomorzu Gdańskim znane stanowiska kręgów kamiennych: w Węsiorach i Odrach. Pierwsze z nich występują w początkowym fragmencie szlaku, zatem został on nazwany odcinkiem kręgów węsierskich. Drugie natomiast znajdują się bliżej końca szlaku, na odcinku kręgów odrzańskich Ale przede wszystkim na całym swym biegu szlak prezentuje wiele ciekawych zakątków okraszonych wodami bardzo licznych jezior, mało znanych ale nie mniej urokliwych niż te okrzyczane. Te szczególnie zachwycające, jak choćby Małe Skrzynki czy też Białe są otoczone lasami nadleśnictw Lipusz i Kościerzyna, stąd nazwa tego (środkowego) odcinka szlaku – lasów lipusko - kościerskich. Wśród miejscowości na szlaku na wyróżnienie zasługują występujące na tym odcinku Juszki, wioska - niegdyś bardzo biedna dziś bardziej letniskowa, posiadająca własny, specyficzny klimat. 

Poza tym na szlaku: na początku, w połowie i na końcu, trzy znaczniejsze, pretendujące do roli miasta miejscowości. Czarna Woda, w której kończy się szlak, praw miejskich już się doczekała. Ostatnie 20 kilometrów szlaku przebiegają pod znakiem Wdy, bowiem występują tu bardzo liczne kontakty z rzeką lub jej kanałami i dopływami. Ponieważ obszary przez które prowadzi szlak znajdują się na południowo-wschodnich rubieżach regionu, a więc z dala od Trójmiasta, dojazd tam jest dosyć kłopotliwy i szlak lepiej poznawać dłuższymi trasami. Technicznie szlak nie stwarza większych problemów, jest stosunkowo łatwy do pokonania i dogodny także, niemal na całej swej długości, dla turystyki kolarskiej, chociaż miejscami uciążliwy. Dla kolarzy pewne utrudnienia mogą stanowić piaszczyste drogi okolic Niesiołowic i Płocic. Początek szlaku wspólny ze szlakami Kaszubskim (czerwony) i Wzgórz Szymbarskich (czarny). W rejonie jeziora Wdzydze spotkania z innymi szlakami (Kaszubski i czarny Wdzydzki, oraz odcinek olpuski niebieskiego szlaku Izydora Gulgowskiego) i możliwość dodatkowych kombinacji tras. Na zakończeniu - także szlak koloru żółtego – Kociewski

 

Szlak WDZYDZKI 

Gołuń - Wiele

kolor czarny; długość 19,3 km 

Jeden z krótszych szlaków regionu gdańskiego przebiegający w południowo-zachodniej jego części na terenie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Spełnia rolę łącznika między dwoma dłuższymi trasami przebiegającymi w tej części województwa. Przede wszystkim wiąże on między innymi dwa główne szlaki kaszubskie: regionu gdańskiego i regionu chojnickiego, oba oznaczone kolorem czerwonym, w ten sposób tworząc trasę o znaczeniu ponadregionalnym.

Szlak w zasadzie monotematyczny, ale nie monotonny. Zgodnie z nazwą, jezioro Wdzydze stanowi zasadniczy motyw całej trasy; w pierwszej części jest to wschodnie ramię - jezioro Gołuń; dalej Wielka Woda. Szlak okrąża ten zespół jeziorny od południowego-wschodu niemal całkowicie w leśnej scenerii. Las ten to porastające równinę sandrową Bory Tucholskie – dominujący składnik krajobrazu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. W środku trasy jest inny element dodatkowo uzasadniający nazwę szlaku - wieś Wdzydze obecnie Tucholskie, niegdyś bliższe dużo mniej znane od tych dalszych czyli teraz tylko Wdzydz – do niedawna Kiszewskich. Bardzo ciekawe jest Wiele, gdzie kończy się szlak, a to ze względu na malownicze położenie i miejscową Kalwarię. 

Jest jedyną Kalwarią w diecezji Pelplińskiej. Zamysł założenia Kalwarii narodził się najprawdopodobniej około roku 1905, jednak Sanktuarium Męki Pańskiej zbudowano w latach 1915-1927 wg projektu Todora Mayra z Monachium. Motywem budowy Kalwarii był kult matki Bożej Pocieszenia z czasem ubogacony motywem patriotycznym (upamiętnienie ofiar I wojny światowej). Inicjatorem i budowniczym Kalwarii był proboszcz ks. Józef Szydzik. Od października 1924 budowę kontynuował ks. płk Józef Wrycza, z jego inicjatywy powstały figury wolnostojące i ambona w kształcie łodzi z żaglem. Ziemię pod sanktuarium (8 ha) ofiarowali gospodarze Białej Góry – Anna i Michał Durajewscy, których grób znajduje się koło kaplicy Ukrzyżowania.

Kalwaria powstała dzięki środkom własnym parafii oraz licznym ofiarom i darowiznom. Pierwszą wybudowaną kaplicą był "Ogrójec", który poświęcony został 19 sierpnia 1915 roku. W skład Sanktuarium wchodzą 23 obiekty: 14 kaplic, 6 kompozycji rzeźbiarskich, Święte Schody, Ambona, Pustelnia. Pod względem wielkości i formy kaplice są bardzo zróżnicowane i nawiązują do nurtu architektury modernistycznej. Od 1962 roku Kalwaria Wielewska wpisana jest do rejestru zabytków. Kalwaryjska ścieżka zaczyna się przy kościele parafialnym, po czym wzdłuż brzegu Jeziora Wielewskiego podąża na Białą Górę, która w mistycznej topografii tego miejsca jest jednocześnie Górą Oliwną, Górą Syjon i Golgotą. Powracając do szlaku... można stwierdzić, że jest on niezbyt trudny, ale w części południowej (Borsk wybudowania - Knieja) dość uciążliwy. Na tym odcinku praktycznie nie nadaje się do uprawiania turystyki rowerowej. Niemal na całej trasie możliwości kąpieli lub też tylko zamoczenia nóg, czy to na terenie kąpielisk przy ośrodkach wypoczynkowych czy też w wielu innych dogodnych miejscach. Ze względu na długi i dość kłopotliwy dojazd (z Trójmiasta) szlak polecany jest raczej

do pokonywania w całości lub w ramach wielodniowych wędrówek sąsiednimi szlakami. A połączeń z nimi jest kilka - przede wszystkim na punktach końcowych: w Gołuniu i we Wielu. Są to szlaki Kaszubski, Kręgów Kamiennych i Izydora Gulgowskiego w węźle gołuńskim. We Wielu natomiast szlak Wdzydzki łączy się ze szlakiem Rzeki Zbrzycy i szlakiem Kaszubskim im. Juliana Rydzkowskiego.

Szczegółowy opis szlaku wraz z kilometrażem 

Początek szlaku czarnego znajduje się w Gołuniu na skrzyżowaniu dróg przy kempingu (km 0,0). Tutaj rozpoczyna się też szlak: czerwony Kaszubski, który ostatecznie zaprowadzi do Sierakowic. Tędy przebiegają także szlaki: zielony Kręgów Kamiennych z Sierakowiec do Czarnej Wody oraz odcinek olpuski szlaku niebieskiego im. Izydora Gulgowskiego. Szlak czarny wraz ze szlakami niebieskim i zielonym kieruje się na południe asfaltową drogą wiodącą w kierunku hotelu "Gołuń". Niebawem drogę tę opuszcza i skręca w lewo na wyraźną drogę gruntową prowadzącą między zabudową letniskową. Po dojściu do poprzecznej drogi częściowo wyłożonej płytami prefabrykowanymi szlak skręca w prawo. Po lewej stronie zza drzew prześwituje jez. Stryjek. Po dojściu do rozdroża (km 0,8), na którym w lewo skos odchodzi szlak niebieski, szlak czarny wraz z zielonym skręca w prawo. Idą wzdłuż ogrodzeń letniskowej zabudowy a następnie zataczają łuk w lewo (na wprost widać jezioro Gołuń). Dalej oba szlaki wiodą drogą, która biegnie powyżej skarpy nadjeziornej i mijają położone nad jeziorem pole biwakowe. Na znajdującym się tu rozdrożu kierują się w wyraźniejszą drogę lewą i po około 300 m przecinają asfaltową szosę Olpuch - Wiele (km 2,2). Zaraz za szosą się rozchodzą: szlak czarny skręca w prawo na drogę, wiodącą równolegle do szosy, podczas gdy szlak zielony idzie dalej prosto nad jezioro Chądzie. Zatem znaki czarne prowadzą drogą na południowy-zachód, z której widać koniec jeziora Chądzie. Droga ta przechodzi w ścieżkę przyjeziorną i wyprowadza szlak na szosę. Następnie szlak opuszcza szosę (w pobliżu przystanek PKS) i skręca w prawo skos na ścieżkę, wiodącą krótko pobliżem szosy. Na skrzyżowaniu dróg, idzie w prawo i teraz podąża krętą trawiastą drogą, na trasie której przecina drogę do zabudowania Kruszyna (w prawo). Wkrótce osiąga wyraźny, szeroki trakt, którym dalej wiedzie ogólnie w kierunku zachodnim. Po około 2 km szlak wychodzi na śródleśną polanę, na której znajduje się samotny dom należący do miejscowości Zabrody (km 6,0). Skręca tu w lewo i ponownie wchodzi w las. Po 200 m przecina leśny dukt, stanowiący granicę gmin Kościerzyna - Karsin a na najbliższym skrzyżowaniu dróg skręca w prawo i trzymając się krętej nieco, ale wyraźnej drogi zmierza na zachód, potem na południowy-zachód w kierunku jeziora Wdzydze. Po wyjściu z lasu szlak skręca w lewo nad jezioro i do miejscowości Lipa. Wśród zabudowań na rozdrożu (km 7,7) skręca w lewo (droga dalej prosto wiedzie do Ośrodka Wczasowego Centrum Techniki Okrętowej ulokowanego na jeziornym półwyspie) i wyraźną drogą wykonuje łuk w prawo obchodząc mocno wcinającą się w ląd zatoczkę. Niebawem wchodzi w las i na jego skraju opuszcza szeroką drogę zmierzającą do Wdzydz Tucholskich.

Wykorzystuje teraz ścieżkę, która wiedzie powyżej krawędzią skarpy nadjeziornej i wkrótce wkracza między zabudowę letniskową. Szlak opuszcza las i schodzi nad zatoczkę jeziora Wdzydze. Później zaczyna się wspinać i wchodzi między pierwsze domy wsi Wdzydze Tucholskie. Droga wiedzie wzdłuż krawędzi skarpy przyjeziornej i przecina wieś omijając położony niżej półwysep z wewnętrznym jeziorkiem Pomarczyn. Na trasie w rejonie baru "Pod Brzozami" skrzyżowanie (km 9,7), z którego idąc

w lewo można dojść do przystanku PKS. Szlak mija ostatnie zabudowania Wdzydz Tucholskich i wiedzie teraz skrajem lasu. Opuszcza drogę i idącą w prawo skos ścieżką, zbliża się do brzegu jeziora. Później wchodzi między ośrodki wczasowe zlokalizowane nad jeziorem w miejscowości Borsk, czego dowodem jest pojawiający się na początku pomost widokowy nad przystanią jachtową. Następnie szlak wiedzie betonowym chodnikiem i zbliża się niemal do samego brzegu jeziora Wdzydze. Ta część Borska nosi nazwę Jasnochówka; jest tu też w pobliżu przystanek PKS o tej samej nazwie. Szlak wiedzie dalej drogą gruntową mniej więcej na południe wzdłuż brzegu jeziora mijając z lewej bar i kilka domów w Jeziornej, a także sezonową smażalnię ryb "Wda". Kładką przechodzi nad Wdą (km 12,0), która z prawej strony ma swój wypływ z jeziora. Za rzeką nadal prowadzi wśród letniskowej zabudowy między innymi obok położonego po prawej stronie Ośrodka Wczasowego "Czarnowodzianka" (km 12,3). Ta część Borska nosi nazwę Czarnowodzianka. Nie zmieniając kierunku, czyli idąc dalej na południe przez las, choć oddalając się od jeziora, które tu przechodzi w zwężającą się zatokę, szlak mija urocze oczko wodne. Na najbliższym skrzyżowaniu dróg biegnie w prawo a później opuszcza drogę idąc w prawo skos ścieżką, by dojść do stawku, przy którym skręca w prawo. Teraz szlak wiedzie drogą w kierunku zachodnim i w końcu dochodzi ponownie nad jezioro Wdzydze. Znajduje się tu ono sporo poniżej skarpy nadjeziornej. Szlak skręca w lewo i prowadzi teraz dłuższy odcinek ścieżką powyżej brzegu jeziora. Po dojściu do jaru omija go łukiem w lewo i niebawem wychodzi na skraj lasu. Dalej ścieżka wiedzie wzdłuż skraju lasu w kierunku południowo - zachodnim i wychodzi na obszerną polanę, z której roztacza się widok na jezioro. Teraz szlak prowadzi przez las ścieżką biegnącą na zachód bezpośrednio nad brzegiem jeziora. Szlak opuszcza zadrzewioną zatokę Przydół kończącą jezioro Wdzydze i wchodzi w głęboką dolinkę na jej przedłużeniu. Wiedzie tu łąkowa droga otoczona szpalerem drzew, która skręca w prawo (w górę), podczas gdy szlak podąża na wprost i wchodzi w wciśnięty w pola zarośnięty jar. Po dojściu do poprzecznej, wyraźnej drogi skręca na nią w lewo. Widać w pobliżu pierwsze zabudowania Przytarni. Po dojściu do szosy szlak skręca na niej w prawo, aby po około 300 m przy przydrożnym krzyżu opuścić ją (km 16,4) i skręcić w lewo. Szosa dalej prowadzi do centrum Przytarni, gdzie jest sklep spożywczy i przystanek PKS. Natomiast szlak biegnie szeroką, gdzieniegdzie utwardzoną drogą w kierunku Wiela. Droga początkowo wspina się i w swej kulminacji pozwala dostrzec pozostawione jezioro Wdzydze i pobliskie Wiele. Na dalszej swej trasie mija nieduże laski, oczka wodne i zagłębienia powstałe w wyniku eksploatacji kruszywa. Szlak stopniowo zbliża się do wsi, której górujący nad zabudową kościół widoczny jest od dłuższego czasu. Wreszcie wchodzi do Wiela na ulicę Pocztową; ona doprowadza do ulicy Kościerskiej a ta do Głównej. Na tej centralnej ulicy Wiela w pobliżu przystanku PKS kończy się szlak czarny (km 19,3). Tutaj także znajdują się początkowe znaki szlaków: niebieskiego Rzeki Zbrzycy dochodzącego nad jezioro Witoczno i czerwonego Kaszubskiego im. Juliana Rydzkowskiego prowadzącego do Chojnic.

 

Szlak RZEKI ZBRZYCY

Wiele - Jez. Witoczno 

kolor niebieski

długość 45,4 km 

Dość długi szlak przebiegający w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego w rejonie chojnickim, czyli na obrzeżach powiatu kościerskiego i w powiecie chojnickim. Jego trasę niemal w całości wyznacza bieg rzeki Zbrzycy oraz jej lewego dopływu Młosiny (Młosienicy). Zbrzyca to najdłuższy lewy i najważniejszy turystycznie dopływ Brdy. Razem z Młosiną stanowi popularny szlak kajakowy. Obie rzeki płyną generalnie ze wschodu na zachód przez dość płaski obszar Równiny Charzykowskiej, okraszony także wieloma jeziorami. Przez kilka z nich, przepływają te rzeki, stąd są też one na trasie szlaku. Wymienić wypada znajdujący się w końcowej partii szlaku ciąg jezior: Księże, Długie, Parszczenica i Śluza, oraz będące celem Zbrzycy - Witoczno, nad którym też kończy się szlak. Na uwagę zasługuje również położone niedaleko Wiela malownicze jezioro Kły o charakterze lobeliowym. Na Zbrzycy funkcjonowało niegdyś sporo młynów. Zachowały się po nich ślady, ale i działające do dziś obiekty jak choćby w Kaszubie. 

Tereny, przez które przebiega szlak to południowe Kaszuby, w tej części zamieszkiwane przez zaborzaków. Jest to zatem ziemia zaborska - Zabory z porastającymi Równinę Charzykowską głównie sosnowymi lasami, które są częścią Borów Tucholskich. Duży ich fragment zajmuje istniejący od 1990 roku Zaborski Park Krajobrazowy. Szlak w sporej swej części znajduje się na terenie Zaborskiego Parku Krajobrazowego, a w niewielkiej - na terenie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego. Stąd niemal całkowicie leśny charakter szlaku z miejscami położonymi z dala od siedzib ludzkich.Na trasie szlaku brak znaczniejszych miejscowości. Z tych większych należy wymienić początkowe Wiele nad jeziorem Wielewskim oraz Leśno. Tam - ciekawy drewniany kościołek ze spiczastą wieżą ufundowany przez królową Ludwikę Marię, żonę Władysława IV i Jana Kazimierza. Zupełnie niezwykłą atrakcją szlaku jest Widno z piecem chlebowym. Szlak powiązany z innymi znakowanymi trasami pieszymi tego regionu i to zarówno na początku w części środkowej, jak i końcowej. W Wielu także szlaki Wdzydzki i Kaszubski południowy (im. Juliana Rydzkowskiego). W Leśnie i w Lasce: szlak Zaborski. A w rejonie Swornychgaci poprzez krótki szlak łącznikowy - połączenie ze szlakiem Brdy oraz szlakiem im. Józefa Bruskiego. Szlak Rzeki Zbrzycy nadaje się praktycznie w całości do uprawiania turystyki rowerowej.

Z uwagi na małą liczbę dróg bitych i stosunkowo słabe skomunikowanie dość uciążliwy w korzystaniu z niego. Ale ciekawy przez cały rok, choć z pewnością w okresie jesiennym jeszcze bardziej, z uwagi na dodatkowe atrakcje w postaci grzybów i jagód. Jednakże aby zobaczyć, jak pracuje piec chlebowy w Widnie, trzeba być tam na początku sierpnia.

Opis szlaku: 

Szlak rozpoczyna się w centrum Wiela (ulica Główna) na przystanku PKS (km 0,0). Tutaj rozpoczynają się też (względnie kończą) dwa inne szlaki piesze: czerwony Kaszubski im. Rydzkowskiego oraz czarny Wdzydzki. Szlak niebieski prowadzi wspólnie ze szlakiem czerwonym na zachód w kierunku widocznego kościoła. Zaraz za kościołem szlak czerwony skręca w lewo, natomiast niebieski prowadzi dalej, najpierw między zabudowaniami ulicą Derdowskiego a potem już szosą w kierunku Lubni wśród łąk i pól tuż przy granicy Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego (po prawej). Po lewej w oddali widoczne jest Jezioro Wielewskie. Wkrótce szosa osiąga skraj lasu a szlak po ok. 200 m na wysokości znajdującego się z lewej strony pomnika (km 2,2) skręca w prawo na leśną drogę. Teraz przez ok. 1 km biegnie lasem sosnowym w kierunku Radunia, a następnie skręca w lewo, by po ok. 0,5 km powrócić do szosy Wiele – Lubnia. Brzegiem szosy szlak prowadzi przez ok. 400 m mając po obu stronach podmokłe tereny leśne. Za zakrętem opuszcza szosę i leśną drogą udaje się w prawo, by po blisko 2 km osiągnąć brzeg jeziora Kły (km 6,3). Tu znajduje się miejsce wypoczynku – stolik i ławeczki, z których najczęściej korzystają wędkarze. Szlak dalej biegnie piaszczystą drogą, ale po ok. 100 m skręca w prawo w mało widoczną ścieżkę biegnącą wśród młodnika sosnowego w kierunku jez. Wielkie Młosino. Nie dochodząc do brzegu jeziora skręca w lewo i dalej biegnie jeziorną skarpą do widocznego wysokiego lasu. Dalej prowadzi najpierw równolegle do brzegu jeziora a później blisko brzegu przez gęste zarośla aż do osiągnięcia skraju lasu. Tu szlak skręca w lewo drogą biegnącą skrajem lasu – po prawej pozostaje widoczne lustro jeziora Wielkie Młosino (km 8,0) i ładne miejsce na odpoczynek na łące. Polną drogą dociera do zabudowań, tu przechodzi przez środek gospodarstwa, a następnie wydostaje się na szeroki trakt prowadzący do miejscowości Lamk. Po drodze przecina linię kolejową Kościerzyna – Chojnice. Po przejściu przez tory szlak nadal biegnie niewielkim lasem, by za chwilę osiągnąć zabudowania wsi Lamk. W centrum wsi obok młyna na Młosinie szlak przecina szosę Kościerzyna – Chojnice (km 9,9). Dalej biegnie asfaltową drogą i po ok. 500 m dociera do zabudowań klasztoru Orlik. Tuż za murem klasztornym szlak skręca z szosy w lewo na polną drogę w kierunku południowym, by po ok. 500 m dojść do wsi Orlik (km 11,6). Tu ponownie przecina rzekę Młosinę i za chwilę skręca w prawo, by wyjść na rozległe pola i łąki. Przez ok. 1,5 km szlak biegnie przez otwarty teren między polami uprawnymi poprzecinanymi niewielkimi strumykami. Dochodzi do lasu i po ok. 500 m osiąga zabudowania wsi Leśno, a praktycznie jej przysiółka Wiewiórkowo. Początkowo na tyłach zabudowań, potem między domami ulicą Ogrodową szlak doprowadza do szosy (ulica Wyszyńskiego – km 13,8), którą dochodzi do centrum wsi i znajdującego się tuż za skrzyżowaniem (km 14,5) drewnianego kościoła z 1650 r.

Nieco przed mostem dołącza się z lewej z ulicy Wykopaliskowej szlak zielony Zaborski prowadzący z Brus do Drzewicza. Na rozdrożu w rejonie kościoła odchodzi on szosą w kierunku Parszyna. Natomiast szlak niebieski dalej ulicą królowej Marii Ludwiki prowadzącą w kierunku Czapiewic wiedzie na południe przecinając kolejny raz rzekę Młosinę. Około 500 m za kościołem gwałtownie opuszcza szosę w prawo wchodząc na niezbyt wyraźną drogę biegnącą przez rozległe łąki. Po ok. 600 m osiąga ich skraj i teraz lasem dochodzi do leśniczówki Leśno (km 16,7) znajdującej się przy szosie Leśno – Kaszuba. Od leśniczówki szosą w kierunku zachodnim początkowo przez las później przez pola szlak doprowadza do wsi Kaszuba. Tu szlak skręca w prawo i obok zabudowań dawnego dworu Główczewskich z 1912 r. dociera do starego młyna na Zbrzycy (km 18,4). Stąd nieznacznie wspina się w kierunku kapliczki, przed nią skręca w lewo i dalej prowadzi do wsi Rolbik. Teraz następuje dłuższa, ponad pięciokilometrowa, partia leśna szlaku w sąsiedztwie doliny, w której meandruje Zbrzyca. Po drodze na dużej polanie w pobliżu takiego rzecznego meandru znajduje się osada Milachowo – Młyn, dawniej młyn, obecnie przede wszystkim tartak (km 22,6). W Rolbiku znaki prowadzą obok sklepu, przy którym znajduje się wiata z ławkami. Następnie szlak przecina wieś i doprowadza do mostu na Zbrzycy (km 24,4), za którym skręca w prawo do lasu. Leśną drogą przecina kolejno dwa rozwidlenia, na których wybiera prawe odgałęzienia. Po wyjściu na skraj lasu wychodzi znów na rozstaje, gdzie także idzie w prawo i w efekcie doprowadza do ogrodzonej szkółki leśnej. Teraz szlak skręca w prawo, schodzi w dół i za płotem szkółki skręca na lewo. Biegnie wzdłuż ogrodzenia na skraju mokradeł, przecina mały rów (odpływ z jeziora Duży Babionek), za którym skręca w lewo w głąb lasu. Leśną drogą szlak dochodzi do Użytku Ekologicznego „Jezioro Duży Babionek” (km 26,8) a po ok. 1 km doprowadza do wsi Widno. Szlak przechodzi obok miejsca gdzie znajduje się słynny piec chlebowy, gdzie na przełomie lipca i sierpnia odbywa się festyn i pieczenie chleba zgodnie z tradycyjną recepturą. Obok pieca znajduje się duży plac z ławeczkami, stanowiący kolejne miejsce wypoczynku. Po minięciu pieca szlak wchodzi na drogę asfaltową, którą przechodzi przez most na Zbrzycy (km 28,2), obok którego jest też wiata dla wodniaków. Wkrótce dostaje się do skrzyżowania dróg, na którym skręca w lewo w drogę prowadzącą do wsi Laska. Po ok. 300 m droga ta przecina rzekę Kulawa (km 28,5). Wzdłuż niej od północy doprowadza do mostu szlak zielony Zaborski.

Od mostu oba szlaki idą wspólnie do Laski i do skrzyżowania na skraju wsi (km 29,1). Tu się rozdzielają – niebieski skręca w prawo na północny-zachód do leśniczówki Laska zaś zielony skręca w lewo, by ostatecznie dojść do Drzewicza. Drogą biegnącą skrajem lasu szlak niebieski prowadzi do miejsca, gdzie dawniej istniały stawy rybne - przy drodze znajduje się wiata (niestety bez ławek). Po ok. 300 m dochodzi do leśniczówki Laska (km 31,3) i przed nią skręca ostro w lewo w dół na most nad rzeką Kłonecznicą (km 31,4). Tu opuszcza tereny Zaborskiego Parku Krajobrazowego. Za mostem kamienistą drogą prowadzi do pobliskiego lasu, gdzie skręca w lewo na leśną dróżkę. Teraz znaki doprowadzają do niewielkich zabudowań należących do Mielna. Szlak mija je i wchodzi w las mając po lewej stronie cały ciąg domków letniskowych oraz jezioro Księże. Za chwilę schodzi nad sam brzeg jeziora i na styku z jeziorem Długim wprowadza w środek kolejnego osiedla domków. Utrzymując kierunek zachodni wzdłuż jeziora Długiego dociera do wsi Modziel. Szlak przechodzi przez całą wieś (km 34,6) a za ostatnim gospodarstwem polną drogą prowadzi najpierw między polami uprawnymi a potem poprzez małe zagajniki, potem skręca skręca w prawo, by dojść do szerokiej polnej drogi. Drogą tą skręcając w lewo szlak dochodzi do kolejnej piaszczystej drogi biegnącej w pobliżu jeziora Parszczenica (km 36,0) i po ok. 800 m osiąga wieś Parszczenica. Na rozstajach za rzeczką Boryń (km 36,9) szlak skręca w lewo i początkowo brzegiem lasu a później drogą leśną podąża generalnie w kierunku południowo- wschodnim. Po ok. 3 km wchodzi ponownie na teren Zaborskiego Parku

Krajobrazowego (tablica) a potem dociera do zabudowań Śluzy. Na polanie w Śluzie (km 40,8) szlak skręca w lewo między zabudowania i zarośniętym jarem doprowadza nad jezioro Śluza (miejsce do odpoczynku). Tu skręca w prawo na niewielką ścieżkę towarzyszącą biegowi rzeki Zbrzycy wypływającej z jeziora Śluza. Potem drogą leśną wzdłuż Zbrzycy a później piaszczystą drogą polną dochodzi najpierw do jeziora Witoczno i położonych w tym ejonie zabudowań należących do osady Zbrzyca (km 43,8), a później (łącznie po ok. 4,5 km) do terenów stanicy wodnej PTTK w Swornegaciach. Tu na wysokości stanicy szlak niebieski kończy swój bieg (km 45,4). Obok stanicy zaczyna się krótki łącznikowy szlak koloru czarnego doprowadzający do centrum wsi Swornegacie.